^ Wróć do góry strony

Wartości przyrodnicze

Czynnikiem niejednokrotnie mającym zasadniczy wpływ na kształt układu i jego lokalizację są uwarunkowania przyrodnicze. Ukształtowanie terenu (pagórek, dolina, zbocze) decydowało o układzie zabudowy w obrębie zagród, położeniu ogródków, a także podziale pól.

1. Obiekty hydrograficzne

Wszelkiego rodzaju rzeki, potoki, jeziora i stawy pełniły dawniej ważną rolę w funkcjonowaniu wsi. Potoki przepływające przez środek układu przyczyniły się do powstania charakterystycznych układów zabudowy z licznymi mostkami prowadzącymi do poszczególnych gospodarstw lub opartych na dwóch równoległych drogach, z pasem łąk wewnątrz. Czasem tworzono na nim stawy stanowiące rezerwuary wody dla gospodarstw i na wypadek pożaru, które później zaczęto wykorzystywać je na cele rekreacyjne. Specyficzną grupą są betonowe zbiorniki przeciw pożarowe, które obecnie pozostawione bez pielęgnacji w najlepszym wypadku zarastają dziką roślinnością. Liczną grupę tworzą układy z rozległymi stawami, w których hodowano ryby.

Na zdjęciu zagospodarowany zbiornik przeciwpożarowy w Kuniowie (gm. Kluczbork).


2. Zieleń swobodna

Naturalna roślinność występowała sporadycznie, częściej na obrzeżu układów lub w sąsiedztwie terenów o charakterze naturalnym. W układzie przestrzennym ograniczała się do zarośli w obniżeniu terenu, przy stawach, potokach. Obecnie jest częstym elementem układu pojawiającym się spontanicznie w formie samosiewów lub wprowadzana przez mieszkańców. Zazwyczaj nie jest elementem współgrającym z tradycyjnym, uporządkowanym układem.

 

 Na zdjęciach Zakrzów Turawski (gm. Turawa) i Konradów (gm. Nysa).


3. Zieleń komponowana

Dotyczy to roślinności wprowadzanej na podstawie określonego zamysłu. W grupie tej na terenie wsi znajdujemy sady, ogrody warzywne, jak również ogrody ozdobne, pasy przedogródków, szpalery drzew i krzewów wzdłuż drogi, rabaty i kwietniki na placach. Podobnie jak cały układ przestrzenny obecność i forma tych elementów podlegała względom praktycznym. W obrębie ogrodów przydomowych dominowały gatunki użytkowe, przeplatane ozdobnymi. Charakterystyczne są kratki umieszczane na elewacjach budynków, na których prowadzono pędy winorośli. Dawniej przeważającą przestrzeń zajmowały warzywniki. Dla roślin typowo ozdobnych pozostawiano wąski pas przed budynkiem lub nawet przed ogrodzeniem. Wzdłuż głównej drogi przechodzącej przez wieś sadzono czasem szpalery drzew (np. lipy, klony, jesiony, robinie). Częściej obsadzano drogi poza zabudową (np. dęby, lipy, wiązy, jesiony). Wiele tych elementów zachowało się i są przykładem kontynuacji tradycji.

Zdjęcia: Stare Siołkowice (gm. Popileów) i Kamien Śląski (gm. Gogolin).

 

Autorzy: Członkowie Zespołu ds. Zachowania Dziedzictwa Kulturowego Wsi i Ochrony Wiejskiego Krajobrazu Opolszczyzny.