^ Wróć do góry strony

Historyczne obiekty i zespoły architektoniczne

1. Zabudowania wiejskie

Na podstawie przeprowadzonego przeglądu wsi można określić najbardziej typową formę architektoniczną mieszkalnego budynku zagrodowego. Jest jedno lub dwukondygnacyjny budynek na planie wydłużonego prostokąta, niejednokrotnie sięgający stodoły stojącej na krańcu działki. Składa się z części mieszkalnej od strony ulicy i części gospodarczej w tyle. Całość nakrywa wspólny dwuspadowy dach. Najbardziej reprezentacyjna elewacja (zazwyczaj szczytowa) historycznie posiadała bogatą dekorację, przechodzącą w formie uproszczonej na ścianę boczną (podwórzową). Wszystkie obiekty architektoniczne w obrębie jednej zagrody stanowiły spójną stylistycznie całość. Kompletne przykłady takiej zabudowy są dziś coraz rzadsze, jednak istnieje nadal grupa zabudowań z częściowo zachowanymi poszczególnymi elementami. Wśród zachowanych obiektów można zaobserwować zróżnicowanie zabudowy ze względu na materiał, z którego jest wykonana i sposób wykończenia. Najpowszechniej występują budynki wykonane z cegły ceramicznej pokrytej warstwą tynku lub nie.

Na zdjeciach  zabudowania w Biedrzychowicach (gm. Głogówek), Jełowej (gm. Łubniany) i Kosorowicach (gm. Tarnów Opolski).

Nietynkowana "czerwona zabudowa" dominuje w północnej, północno – wschodniej i centralnej części województwa (np. Fałkowice, Jasienie, Jełowa, Radawie, Zakrzów Turawski), czasem z dodatkiem kamienia polnego, wapiennego, sporadycznie rudy darniowej (np. Bodzanowice, Minkowskie). Na pozostałym obszarze ściany budynków wykańczane są tynkiem. Na obszarze występowania kamienia wapiennego jest on powszechnie wykorzystywany, jako materiał budowlany (np. Centawa, Kamień Śląski, Dębie). Niezwykle rzadko spotkać można, niegdyś powszechną, zabudowę w konstrukcji szkieletowej (np. Pokój, Różyna, Goworowice, Zakrzów Turawski). Zabudowania zagrodowe pod względem materiałów i wykończenia nawiązującą do budynków mieszkalnych.

Wśród objętych badaniami wsi dostrzec można terytorialne zróżnicowanie zabudowy pod względem wielkości, która jest odzwierciedleniem potencjału gospodarczego okolicy.


2. Kościoły

Budynki te zazwyczaj należą do najstarszych we wsi. Otoczone są murem, w obrębie którego znajdują się dawne lub czasem czynne jeszcze cmentarze. Ze względu na specyficzną funkcję i szczególną opiekę obiekty te reprezentują przekrój technik budowlanych stosowanych na terenie województwa. Występują kościoły drewniane, murowane a nawet wykonane z kamienia. Szeroki jest również ich wachlarz stylistyczny związany z czasem powstania (np. Strzelniki, Obórki, Michałów, Zakrzów Turawski, Centawa, Fałkowice).


Na zdjęciach kościoły w Michałowicach i Zakrzowie Turawskim.


3. Inne zabudowania

Wśród budynków na terenie wsi znajdują się również obiekty niewchodzące w skład zagród, odgrywające istotną rolę w układzie. Są to siedziby urzędów, szkoły, świetlice, remizy strażackie. Jako obiekty publiczne otrzymywały również ozdobne wykończenie nawiązujące z jednej strony do stylistyki czasu powstania z drugiej dopasowane do zabudowy już istniejącej. Na zdjęciu obok siedziba Ochotniczej Strazy Pożarnej w Żyrowej (gm. Zdzieszowice).

 

 

 


4. Zespoły architektoniczne

W układach ruralistycznych województwa opolskiego często występują folwarki, zazwyczaj połączone z założeniem pałacowo – parkowym. Ich stylistyka charakteryzowała się dużą zmiennością. Obiekty te nie nawiązywały do pozostałej zabudowy wiejskiej (z wyjątkiem obiektów sakralnych) pełniły głównie rolę dominant. Podobną rolę w przestrzeni pełniły zabudowania przemysłowe. Ich forma architektoniczna uwzględniała panującą stylistykę jednak ich skrajne położenie nie akcentowało ważnych miejsc w układzie. Na zdjęciu obok zespół pałacowo-parkowy w Woskowicach Małych (gm. Namysłów).





5. Elementy małej architektury

Dla wsi opolskiej bardzo ważnym elementem w przestrzeni są wszelkiego rodzaju obiekty zawiązane z wiarą i życiem duchowym tj. kapliczki, krzyże, figury świętych, dzwonki zmarłych. Najliczniejszą grupę stanowią kapliczki. Przyjmują one różne formy. Od drobnych elementów na elewacji, poprzez niewielkie kapliczki słupowe, po duże kaplice kubaturowe w formie przybudówek, pomieszczeń w większych budynkach, czy obiektów wolnostojących. Stylistyka tych największych często nawiązuje do obiektów znajdujących się w sąsiedztwie lub są świadkiem dawnej stylistyki, która została już wyparta. Obiektami występującymi w przestrzeni wsi są słupowe stacje transformatorowe pochodzące z początku XX wieku. Mimo funkcji technicznych, jako element zabudowy stylistyką wykończenia nawiązywały do ówczesnej zabudowy.

Na zdjęciach: figura św. Floriana w Siedlcach ( gm. Izbicko) i kapliczka w Złotogłowicach (gm. Nysa).


6. Ulice

Przebieg głównych dróg w obrębie wsi nie uległ przekształceniu jednak wiele z nich straciło lokalny charakter i zostało rozbudowane na potrzeby ruchu tranzytowego. W wielu miejscowościach główne ulice, jeszcze przed 1945 rokiem, były brukowane (np. Pępice, Krasiejów, Jełowa, Jasienica Dolna). Drogi boczne zazwyczaj pozostawały ziemne. Brukowano również podwórza. W miarę możliwości główne drogi obsadzano szpalerami drzew. Współcześnie większość ulic wiejskich ma nawierzchnię asfaltową. Coraz częściej ruch pieszy oddzielany jest od kołowegoi przenoszony na chodniki. Na zdjęciu obok droga przez wieś w Brynicy (gm. Łubniany).

 

 

Autorzy: Członkowie Zespołu ds. Zachowania Dziedzictwa Kulturowego Wsi i Ochrony Wiejskiego Krajobrazu Opolszczyzny